Zaterdag 13 augustus 2022 gaat tijdens de Dag van de Beiaard in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem de compositie Dutch Delight van de Nederlandse componist en pianist Jeroen van Veen in première. Hij schreef het carillonwerk ter gelegenheid van het 450-jarig bestaan van Nederland in opdracht van ruim veertig Nederlandse gemeenten, verenigd in het Samenwerkingsverband 1572

 De Nederlandse beiaardcultuur wordt tijdens de Dag van de Beiaard in optima forma gepresenteerd. Het klokkengieterijmuseum uit het Groningse Heiligerlee is van de partij en natuurlijk kan ook het rijdende carillon, bespeeld door Boudewijn Zwart, niet ontbreken. Poppenspeler en buikspreker Lydia Zwart brengt op het entreeplein, samen met vader Boudewijn, een theaterprogramma voor kinderen én volwassenen. De lesmethode Heavy Metal van Museum Klok & Peel wordt gepresenteerd en er worden films vertoond over het gieten van klokken en met hoogtepunten uit de beiaardwereld. 

Doe-Beiaard

Voor het eerst wordt de Doe-Beiaard aan het publiek gepresenteerd. Dit is een mini-toren, compleet met (dertien) bronzen klokken, klavierstokken, draden, klepels, repetitieveren, galmborden, uurwijzer, torenspits én een haantje. Deze klokkentoren is speciaal ontwikkeld voor kinderen, die de toren zelf in elkaar kunnen zetten en er echt op kunnen spelen. De Doe-Beiaard is ontworpen en gebouwd door een team van vakmensen. De grootste uitdaging was om geschikte klokken te vinden. Een gerenommeerde Spaanse klokkengieter heeft voor deze gelegenheid nieuwe klokjes ontwikkeld die, dankzij een afwijkende vorm, slechts twee kilo wegen en tóch goed klinken.

Dutch Delight

De opdracht voor Jeroen van Veen was helder: schrijf een werk rond de thema’s vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid en verscheidenheid. Van Veen: “Een eervolle opdracht die is uitgemond in Dutch Delight: een rapsodie met een repetitief karakter, waarin ik onder meer een viertal uiteenlopende geuzenliederen samensmeedt. Ik hou van de Nederlandse mentaliteit: open, recht voor zijn raap en nuchter. Als je goed luistert, hoor je dat ook terug in deze compositie.”

Programma Dag van de beiaard

Locatie

De beiaardcultuur zal zich op twee locaties presenteren: op het entreeplein bij de Westerstraat (nr. 6.2 op de plattegrond), direct na de ingang en in de picknickloods (bij nr. 2.20 op de plattegrond).             

Programma

Locatie Entreeplein (6.2)

10.00-12.30 uur afwisselend rijdende beiaard Boudewijn Zwart en poppentheater door  Lydia Zwart 

13.00-13.45 uur overhandiging van het eerste exemplaar van de partituur van Dutch Delight    aan de heer Jos Wienen, burgemeester van Haarlem. Aansluitend zal het door beiaardier Boudewijn Zwart op een rijdend carillon en op een Doe-Beiaard worden uitgevoerd.

14.00-17.00 uur afwisselend rijdende beiaard Boudewijn Zwart en poppentheater door  Lydia Zwart 

15.30-17.00 uur Doe-Beiaard zelf bouwen en samen spelen. 

Locatie picknickloods (bij 2.20)

10.00-16.00 uur afwisselend programma met:

  • Heavy Metal, lesmethode “beiaard”, presentatiedoor Museum Klok en Peel;
  • Presentatie klokken door Musea Heiligerlee;
  • Film over de beiaard(cultuur);
  • Doe-beiaard zelf bouwen en samen spelen ( tot 12.00 uur, 14.00 uur-15.30 uur.)

De Doe-Beiaard zal afwisselend op beide locaties te zien en te horen zijn. En natuurlijk kunt ook u meebouwen!

U bent allen van harte welkom op de Dag van de Beiaard, zaterdag 13 augustus a.s. in het Nederlands Openlucht Museum! Het NOM is op 13 augustus open van 10.00 tot 21.00 uur. U kunt met de museumjaarkaart gratis naar binnen. Ziewww.openluchtmuseum.nl, en de kaart: www.openluchtmuseum.nl/media/inline/2022/3/18/dagplattegrond_2022_nl_web_1.pdf

Dit jaar wordt de Floriade in Almere gehouden. De beide stadsbeiaardiers grepen de kans om op het terrein van de internationale tentoonstelling de beiaardkunst te promoten. Samen met de Stichting Carillons Almere hebben zij zes concerten op reizende beiaarden georganiseerd. 

Gastbeiaardier op 12 juni was Jan Verheyen uit Neerpelt (B). De hele dag stond hij op een mooi plekje in het ‘oerbos’ met zijn instrument om op ongeregelde tijden het vaak aandachtige publiek te laten genieten van zijn muziek, samen met gitarist Cedric Honings. Een mooie gelegenheid om kennis te maken met deze Belgische beiaardier.

 

Jan, kun je iets vertellen over jezelf en je werk?

Ik woon in Neerpelt, een dorp in Belgisch Limburg niet ver van Valkenswaard. Ik ben stadsbeiaardier van Hasselt op een historische beiaard van 1751 en Neerpelt. Neerpelt heeft een nieuwe beiaard van 2015. Ik houd mij vooral bezig met het betrekken van een ander publiek dat gewoonlijk naar beiaardconcerten luistert. Ik geef combinatieconcerten met musici die ook boven in de toren zitten en waarvan het geluid elektronisch versterkt wordt. Allerlei stijlen komen aan bod, pop, jazz en ook dj’s.

Ook richt ik mij op bepaalde doelgroepen. Zo heb ik een voorstelling voor kinderen gemaakt: ‘Rockie het klokkie’, die een reis om de wereld maakt om uiteindelijk toch terecht te komen bij de beiaard. 

Hoe kwam je tot een eigen, reizende beiaard?

De onzichtbare beiaardier hoog in de toren heeft iet magisch. Dat is wel heel leuk maar het staat het contact met het publiek in de weg en dàt miste ik toch. Vanuit die optiek was het een logische stap naar de mobiele beiaard. Die maakt het contact met het publiek en de hele logistiek eromheen veel eenvoudiger. Een eigen mobiele beiaard was een droom die ik al lang had en uiteindelijk in 2020 heb kunnen realiseren. Het instrument is in Italië gemaakt door de klokkengieter Allanconi uit Bolzone, dicht bij Crema. 

De roots van deze gieterij gaat terug tot in de middeleeuwen. Een vijftien jaar geleden heeft hij een kleine beiaard van 20 klokjes gemaakt dat ik op YouTube hoorde en ik was erg gecharmeerd door de klank van die klokken. Toen ben ik naar hem toe gegaan en we hadden meteen een klik. Dezelfde avond nog maakten we al een ontwerp voor een mobiele beiaard. Ook het uiterlijk moest bijzonder worden: het werd het profiel van een (halve) klok die op z’n kant ligt. Het roodgekleurde profiel leverde hem na een week al de bijnaam de Ferrari-beiaard op!

De vijf grootste klokken hebben opschriften die te maken hebben met ons gezin, te beginnen met de trouwdatum en vervolgens de namen en geboortedatum van de vier kinderen.

Vorm je met Cedric een vast duo?

Met Cedric speel ik al een aantal jaren maar ik heb met meerdere musici een samenwerking. De coronatijd heeft ons de gelegenheid gegeven om veel dingen uit te proberen. Daar zijn veel mooie samenwerkingen uit voortgekomen, zowel klassiek als jazz, pop en zelfs techno en dance..

Cedric is zojuist afgestudeerd als master en met hem ben ik op tournee in Amerika, Duitsland en Polen geweest maar dan op torenbeiaarden. Persoonlijk vind ik gitaar en beiaard een mooie klankcombinatie.

Waar ben je op dit moment mee bezig?

Ik werk aan een solovoorstelling met nieuwe elektronische muziek. Het gaat een beetje over mijzelf, de fantasie, het erfgoed, de geschiedenis... Het wordt geen geschiedenisles maar een aangename voorstelling die we op 16 juli in de abdij van Herkenrode in Hasselt aan het publiek presenteren. Iedereen is welkom; het is gratis en begint om 15 uur.

Geef je ook les?

Drie jaar geleden ben ik begonnen met twee leerlingen en ondertussen heb ik er elf. En dat is wel bijzonder want beiaard is geen gemakkelijk instrument om te doen. De meesten hebben al wel pianoles gehad. Zelf ben ik met orgel begonnen maar dat is mijn instrument niet meer, ik heb mij helemaal op de beiaard gestort. Ook heb ik nog een carrière gehad als leraar Duits en Nederlands. Ik houd van lesgeven omdat je daar zelf ook veel van leert.

Als ik beiaardiers interview, vraag ik altijd – meestal tevergeefs - of ze nog hobby’s hebben. 

Hoe zit dat met jou?

Er schiet niet veel tijd meer over. Wat je hier ziet, zo’n concert op de Floriade is maar een topje van de ijsberg. Er is zo veel werk te doen. Neem zoiets als het bouwen van een mooie website: dat laten doen is duur en daarom doe ik het zelf. Als je alle uren gaat optellen, is het een slecht betaalde job. Maar als het je passie is, doe je het graag. Daarnaast heb ik een gezin met vier kinderen; dus dat vergt ook veel aandacht. 

Als je een voorstelling maakt, schrijf je dan zelf de muziek?

Ja, de beiaardmuziek wel voor wat betreft melodie en harmonie. Voor de backingtracks werk ik samen met iemand die daar meer van weet dan ik. Meestal komt er een ritmesectie bij en andere instrumenten die geprogrammeerd worden en mee spelen. Ik heb wel gemerkt dat een mobiele beiaard een grotere impact heeft met andere instrumenten erbij, live muzikanten of elektronisch.

Jan, dank voor dit gesprek en succes met je voorstellingen!

Dick Klomp

Foto’s: Ben Jonasse

Grote verrassing: Hylke Banning is benoemd tot Ridder in de orde van Oranje Nassau.

Of zoals Tubantia kopte: “ Stadsbeiaardier Hylke Banning bespeelt carillon van Oldenzaal nu als Ridder in de Orde van Oranje Nassau”.

Hylke Banning, stadsbeiaardier van Oldenzaal, wist niet wat hem overkwam toen hij het licht aandeed in de Tribunekamer van  de toren van de Sint Plechelmus Basiliek. Een zaal vol mensen, die hem onder luid applaus welkom heette. Hylke was naar de toren gelokt om collega Esther Schopman de nieuwe Plechelmus klok te laten zien. Het duurde even tot het tot Hylke door drong dat er toch wel iets heel bijzonders aan de hand was en dat hij de hoofdrol speelde.

Hylke 1

 Nadat hij Hylke de versierselen had opgespeld gaf burgemeester Patrick Welman een overzicht van het vele werk dat Hylke als stadsbeiaardier, de afgelopen 30 jaar heeft verzet, in Oldenzaal. Hylke is niet alleen musicus, hij is ook organisator, aanjager en ambassadeur van de beiaard. Naast zijn wekelijkse bespelingen organiseert Hylke concerten met lokale ensembles, onderhoudt hij de website van de Plechelmus Basiliek, verzorgt hij rondleidingen en werkt hij enthousiast mee aan educatieve projecten en lokale festiviteiten.

Hylke was de trekker van de aanschaf van de Plechelmus-klok, de grootste en zwaarste luidklok van Overijssel, die in 2021 is geïnstalleerd. Dat alles niet zonder resultaat: de Oldenzalers zijn trots op hun basiliek, hun toren, hun klokken, hun beiaard.  Hoe groot het draagvlak voor de beiaard en de klokken in Oldenzaal is, bleek wel bij de feestelijk ontvangst en de plechtige wijding van de Plechelmus klok in september 2021. De klok kreeg een warm onthaal: een platte kar met de klok, voorafgegaan door de fanfare, in een optocht, met oldtimers en koetsen. Mensen liepen massaal uit om de klok te zien.  Zo werd het een beetje carnaval in september.

Hylke is niet alleen actief in Oldenzaal ook binnen de beiaardwereld heeft Hylke zijn sporen verdiend. Meer dan 30 jaar is hij landelijk actief als (bestuurs-)lid van de Koninklijke Nederlandse Klokkenspel-Vereniging (KNKV). In 2009 heeft Hylke de eerste website van de KNKV gebouwd die tot 2019 in de lucht is geweest. Als webmaster was hij ook actief betrokken bij de vernieuwde website van de KNKV  in 2019. Hylke maakt nog steeds deel uit van de redactie van de KNKV website.

Hylke 2    Hylke 4

Naast bestuurslid van de KNKV was Hylke van 2004 tot 2020 adviseur, vrijwillig beiaardier en redacteur bij Beiaardcentrum Nederland (BCN). Ook in de internationale beiaardwereld is Hylke al jaren actief. Van 1996 tot 2008 was hij secretaris van de World Carillon Federation (WCF), een koepel organisatie van 32 landen waar de beiaardcultuur beoefend wordt. In de periode 2008-2017 heeft Hylke de website voor de WCF gebouwd en als webmaster onderhouden. Naast webmaster is Hylke sinds 2017 vicevoorzitter van de WCF. In deze functie is hij nauw betrokken bij de organisatie van het wereldcongres van de WCF in 2023 in Utrecht.

Toch blijft er naast al die bestuurlijke activiteiten nog tijd over om samen met collega Esther Schopman, stadsbeiaardier van Enschede het Twentse beiaard duo “Hemmel & Eerde” te vormen, waarmee ze sinds 1991 optreden. In 2020 hebben ze samen de ooit door hun beider leraar Karel Borghuis opgerichte Campus Beiaard Kring weer opgestart, waarbinnen ze beiaard les geven aan studenten, alumni en medewerkers van de Universiteit Twente. Ze hebben plannen om de beiaardcultuur in Twente een nieuwe impuls te geven via stichting De Twentse Beiaard, waarvan Hylke sinds 1990 bestuurslid is en sinds 2003 samen met Esther Schopman, voorzitter en secretaris. Ook deze stichting is ooit in het leven geroepen door Karel Borghuis.

Hylke Banning is een bijzondere beiaardier. Naast zijn reguliere fulltime baan beoefent hij het vak van beiaardier, een nevenfunctie, als een hoofdfunctie. Al deze activiteiten, zijn grote liefde voor het instrument en voor de beiaardmuziek, en bovenal zijn grote inzet voor het culturele erfgoed maken Hylke Banning tot een “supervrijwilliger”.  Vrijwilligers zetten zich, al meer dan 100 jaar, zowel in Nederland als in ruim 30 andere landen, in voor het behoud en de versterking van de beiaardcultuur.

De beiaardcultuur, in Nederland en wereldwijd, kan slechts voortbestaan dankzij de onvermoeibare inzet van vrijwilligers zoals Hylke Banning.

Hylke 3

 

Op maandag 25 april is het eerste prototype van een nieuw muziekinstrument, de Doe-beiaard gepresenteerd aan de Nederlandse beiaardiers en musici. Aan Lydia Vroegindewij, organist en pedagoog en “moeder van het Doe-orgel”, de eer om de Doe-beiaard te onthullen. Lydia heeft ruim 10 jaar geleden samen met een orgelbouwer het concept van het Doe-orgel ontwikkeld. De Doe-beiaard is een vervolg op het succesvolle “Doe-orgel”, waarvan er inmiddels 150 staan wereldwijd.

Doe beiaard 25042022 b

De Doe-beiaard is een klein instrument, dat in twee kisten geleverd wordt, die samen, de een op de ander, een toren vormen. In de toren hangen 13 bronzen klokken. In de toren ligt daarnaast het materiaal dat je nodig hebt om de toren en de beiaard daarin af te bouwen. Dat afbouwen begint met het monteren van de houten klavierstokken in het frame. Daarna wordt de verbinding gemaakt tussen het klavier en de klokken door het aansluiten van de draden, klepels en repetitieveren. Ook galmborden, uurwijzers, torenspits en t’ haantje worden niet vergeten.

Eerste prototype Doe Carillon

Het resultaat van al die inspanning: een miniatuur toren met een prachtige beiaard, waarop gespeeld kan worden. Het instrument is ook geschikt voor samenspel met andere instrumenten en nodigt uit om er bij te zingen of om erop te improviseren.

De Doe-beiaard is allereerst een project voor kinderen in de bovenbouw van het basis onderwijs (groep 5tot 8). In een bijgevoegde lesbrief wordt uitgelegd wat een beiaard is en hoe die ontstaan is. Daarnaast worden suggesties worden gedaan voor lessen over o.a. geluid, techniek, taal. Na afloop van het project weten de kinderen ongetwijfeld wat het spreekwoord “dat klinkt als een klok” betekent.

Het leuke van dit project is dat kinderen de Doe-beiaard zelf in elkaar kunnen zetten. Het team dat dit instrument ontwikkeld heeft, heeft zich van meet af aan afgevraagd hoe de beiaard vanuit de hoge toren naar het publiek, naar de kinderen, te brengen. Zo kunnen de kinderen niet alleen hun eigen toren bouwen, maar er ook een echt allerlei liedjes op spelen. Alles wijst zich bijna vanzelf en de bijgeleverde instructiekaarten helpen de kinderen snel op weg. Voor het bouwen hebben de losse onderdelen bovendien een gekleurde markering, zodat direct zichtbaar is wat bij elkaar hoort. Dat kan allemaal op de Doe-beiaard en daarom heet het nieuwe muziek instrument ook “Doe-beiaard”.

De Doe-beiaard is ontworpen en gebouwd door een team van vakmensen. De grootste uitdaging van het project was: geschikte klokken te vinden. Bronzen klokken zijn zwaar, de kleinste klokjes wegen al snel 10 kilo. Dat is te veel gewicht voor een bouwpakket voor het onderwijs. Bovendien is het niet veilig voor kinderen. Er zijn handbellen getest, evenals klokken van ander materiaal, maar allemaal zonder het gewenste resultaat. Om het probleem van het gewicht op te lossen is een nieuw type klok ontworpen. Waar een normale bronzen klok van een bepaalde toonhoogte al snel 10 kilo weegt, wegen deze bronzen klokjes 2 kilo. Nooit eerder werden zulke lichte en toch goed klinkende bronzen klokken ontworpen en gegoten. Dat maakt de Doe-beiaard een baanbrekend instrument.

Klok Doe Carillon met tekst randversiering en kindertekening

Met de Doe-beiaard krijgen de beiaardiers een handzaam en toegankelijk muziekinstrument tot hun beschikking dat niet alleen in het onderwijs gebruikt kan worden. Ook het culturele erfgoed, de beiaardcultuur, kan ermee bij een breed publiek onder de aandacht worden gebracht. Iedereen kan zo een beiaard van dichtbij zien zonder dat daarvoor een hoge toren te beklimmen. De Doe-beiaard kan daarnaast ingezet worden bij lezingen, voorstellingen, braderieën, tijdens Open monumentendag en de Open torendagen en nog veel meer activiteiten.

PHOTO 2022 03 11 10 06 54

De Koninklijke Nederlandse Klokkenspel-Vereniging (KNKV) heeft het ontwerp en de bouw van de Doe-Beiaard geheel in eigenbeheer uitgevoerd. Dankzij de inzet van het bouwteam en vele vrijwilligers is het mogelijk om dit unieke project verder uit te rollen.

Wilt u ook een bijdrage leveren aan dit unieke project, dan kunt U een gift overmaken naar rekening NL75 INGB 0000 1662 86 van de KNKV onder vermelding van “Gift Doe-beiaard”. Bij voorbaat hartelijk dank

Het project Doe-beiaard is mede mogelijk gemaakt door het Fonds Cultuurparticipatie en het PBCFonds op naam: Lydia Vroegindeweij Fonds.

PBC05 FONLogo Lydia Vroegindeweij Fonds 154px breed v1Cultuur Participatie

Een kant-en-klaar erfgoedproject over lokale en regionale geschiedenis.

Niet alleen de Koninklijke Nederlandse klokkenspel-Vereniging (KNKV) levert al meer dan 100 jaar een wezenlijke bijdrage aan de instandhouding en uitbreiding van de beiaard en de beiaardklank, ook Museum Klok en Peel in het Brabantse Asten is daar dagelijks mee bezig. Museum Klok & Peel initieert al jaren educatieve projecten voor het basisonderwijs. Meestal gericht op scholen in de directe omgeving van het museum.  Het museum zegt daar over: “in coronatijd is door de afdeling Educatie samen met externe deskundigen een educatiepakket uitgewerkt. Ze hebben het ‘Heavy Metal! I Hoor de klokken luiden ‘genoemd om de klok- en beiaardcultuur te laten aansluiten op de belevingswereld van hedendaagse jongeren “.

Museum Klok & Peel doet dat verhalenderwijs. Waar je ook woont in Nederland of België, altijd zijn er carillons of luidklokken in de buurt waar mooie verhalen achter schuil gaan. Die verhalen worden verteld. In het online erfgoed educatieproject is een school-breed programma gemaakt. Van de kleuters tot de 12-jarigen, allemaal kunnen ze er hun voordeel mee doen. Dit project is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Fonds voor Cultuurparticipatie en VSB fonds en mede daardoor kan dit educatiepakket gratis worden aangeboden.

In dit artikel een tweetal interviews. Allereerst met Luc Rombouts vanuit de beiaardierswereld en daarna met Wouter Bierings, leerkracht en actief in de pilot-fase van het project Heavy Metal. Tot slot volgt nog een uitleg hoe het project praktisch in z’n werk gaat met een link naar de website van museum Klok en Peel.

Netherlands Carillon

Als gepassioneerd pleitbezorger van de beiaardcultuur was Luc een van de aanjagers van Heavy Metal! | Laat de klokken luiden. Aan hem de vraag: wat doet de klok en beiaardcultuur in het onderwijs? Rombouts: “Twee à drie jaar geleden stond de Singing Bronze Foundation mede aan de wieg van het project ‘Laat de klokken luiden’. Ik was toen curator van de expositie Klokken voor Amerika die te zien was in Museum Klok & Peel in het kader van de restauratie van het Netherlands Carillon Arlington. De eerste insteek was een educatieprogramma ontwikkelen rond het Netherlands Carillon. Mede dankzij de succesvolle subsidieaanvraag is het project inhoudelijk breder geworden. Nu dekt het de beiaardcultuur in het algemeen.”

Originele bijdrage

Wat is er zo speciaal aan de beiaardcultuur van de Lage Landen? Rombouts: “In veel kunsttakken hebben de Lage Landen geëxcelleerd, maar de meest originele bijdrage van onze regio aan de internationale cultuur is de beiaard. Het is daarom verrassend hoe weinig kennis de bevolking over het algemeen heeft over dit muzikale erfgoed uit eigen land. En dat terwijl het klankbeeld van de Lage Landen nog steeds sterk wordt bepaald door beiaardmuziek. Voor velen is die zo vanzelfsprekend dat ze er niet meer bij stilstaan. Deze situatie smeekt om een sterk educatief antwoord.”

Luc Rombouts vertelt graag over klokken en beiaarden

Foto: Luc Rombouts vertelt graag over klokken en beiaarden.

Sterke beleving

Waarom al in het primaire onderwijs? Rombouts: “Succesvolle educatie start altijd in het basisonderwijs. Op jonge leeftijd zijn kinderen zeer ontvankelijk voor nieuwe belevingen. De beiaard biedt die: je beklimt een toren, je kunt enkele nootjes muziek spelen voor een hele stad, de beiaardier kan jouw lievelingslied over de stad laten weergalmen. Kortom, de sterke beleving van de beiaardcultuur zal de kinderen een positieve houding geven tegenover dit erfgoed. “

“Meester, hoe schrijf ik een klank op?” Die vraag kreeg Wouter Bierings van zijn leerlingen bij het werken met Heavy Metal. Wouter wist het ook niet en stelde de tegenvraag: hoe zou jij het doen? ierings is leerkracht van groep 6-7-8 (tien- tot twaalfjarigen) van openbare basisschool De Horizon in Asten, de pilotschool voor het erfgoedproject ‘Heavy Metal!| Hoor de klokken luiden’. Deze school heeft cultuur-en erfgoededucatie hoog in het vaandel staan en koos ervoor het project school-breed uit te voeren. Alle klassen inclusief de kleuters gingen nieuwsgierig aan de slag.

Positieve ervaringen
Wouter is erg enthousiast over het project en raadt leerkrachten aan om het vooral op te pikken. Bierings somt zijn positieve ervaringen op: “Het aanbod is breed en divers, er valt veel te ontdekken en te experimenteren, de lesstof roept verwondering op: waarom klinkt een klok van brons het best? Er zijn wisselende creatieve activiteiten, zoals het gieten van een klokje of via de spelsituatie ‘de battle van de beiaardiers’, de leerlingen onderzoeken: hoe bouw ik een stevige klokkentoren, welke klanken kan ik maken met potten, pannen, bellen etc.? Er wordt een beroep gedaan op verschillende competenties zoals samenwerken, presenteren, onderzoeken, het stellen van vragen en het samenvatten. Het project is makkelijk in te zetten en het vergt weinig voorbereiding voor de leerkracht. Wouter tot slot: “Als ik zelf door Asten loop en de voorslag van de klokken hoor, vraag ik me intussen ook af: wat is dat voor geluid? Dan wil ik daar meer van weten en vind ik de antwoorden in Heavy Metal!”

Leerkracht Wouter Bierings is enthousiast over het erfgoedproject Heavy Metalpng

Foto: Leerkracht Wouter Bierings is enthousiast over het erfgoedproject Heavy Metal.

Hoe werkt Heavy Metal! | Hoor de klokken luiden in de praktijk?

Museum Klok & Peel Asten heeft ‘Heavy Metal!|Hoor de klokken luiden’ ontwikkeld om alle klassen van het basisonderwijs op een pakkende manier vertrouwd te maken met (cultureel) erfgoed.  De makers willen met ‘Heavy Metal!’ onderwijsgevenden ontzorgen. Daarom omvat het leergebied in het online erfgoedproject voor alle klassen taal, rekenen/wiskunde, techniek, muziek, aardrijkskunde, geschiedenis, oriëntatie op jezelf en de wereld, kunstzinnige oriëntatie en bewegingsonderwijs. De erfgoedlessen zijn afgestemd op vier leeftijdscategorieën: de kleuters t/m 6 jaar, de zes- tot achtjarigen, de acht- tot tienjarigen en de oudste 2 klassen van het basisonderwijs. De lessen staan kant en klaar online. Wil een bepaalde klas het volledige project meedraaien, dan vult ze er ongeveer 4 weken mee. De ervaring heeft uitgewezen dat in die tijdspanne de interesse van de leerlingen gemakkelijk is vast te houden. Men kan deelnemen met de hele school, maar ook met een enkele klas. Men kan er ook voor kiezen om losse lessen te geven.

Een voorbeeld van een werkblad uit het educatiepakket Heavy Metal

Illustratie: Een voorbeeld van een werkblad uit het educatiepakket Heavy Metal

Hoe deelnemen?

Voor meer informatie verwijzen we u naar de volgende website van Museum Klok en Peel:  www.museumklokenpeel.nl/heavy-metal 

Op uitnodiging van de Nijkerkse Klokkenspel-Vereniging hield de Koninklijke Nederlandse Klokkenspel-Vereniging (KNKV) op 25 april 2022 haar Algemene Ledenvergadering in Nijkerk. Daarmee werd een oude traditie in ere hersteld, die mede als gevolg van de coronapandemie een aantal jaren onderbroken was. Het was gebruikelijk om regelmatig een activiteit, ALV of beiaardconcours, te organiseren op een speciale locatie, zoals Doesburg, Breda, Zwolle, Kampen of Amersfoort. Het bezoek aan Nijkerk was meer dan de moeite waard. In de eerste plaats omdat de Nijkerkse Klokkenspel-Vereniging, opgericht in 1928, een van de oudste en grootste verenigingen van Nederland is.

Je kunt het bijna niet missen als je Nijkerk binnen rijdt, de opvallende witte toren van de Grote Kerk, die stamt uit 1776. Al eeuwen beeldbepalend voor Nijkerk. In deze monumentale toren staat een al even monumentale beiaard die in 1777 gegoten is door Andreas Jozef van den Gheyn uit het Belgische Leuven. Van den Gheyn kreeg de opdracht om  naast drie grote klokken, die al in de toren hingen, 32 klokken bij te gieten voor een volwaardige beiaard. Uiteindelijk werden er 34 klokken bij gegoten omdat Van den Gheyn er twee kleine klokjes gratis bij gaf. Van den Gheyn was onovertroffen in het gieten van kleine klokjes. Zo kreeg Nijkerk in 1777 een wonderschone beiaard van 37 klokken, die meteen in de categorie "fraayste klokkenspellen van de Republiek" kwam.

Sinds 2004 telt Nijkerkse carillon 51 klokken. Na de Tweede wereldoorlog is de beiaard uitgebreid naar vier octaven, 47 klokken. In de loop der jaren zijn daar nog een aantal klokken gekomen waar onder de grote “bevrijdingsklok”  in 1995.

Na het warme onthaal met carillonconcert  op deze historische beiaard in Nijkerk  werd vervolgens  een bezoek gebracht aan muziekhandel Verhoog. Dat was niet zonder reden.  In de etalage van Verhoog staat sinds enige maanden een uniek muziekinstrument, het enige in zijn soort ter wereld:  het oefenklavier van Johan van Rootselaar. Dit oefenklavier is vorig jaar letterlijk uit “de mottenballen” gehaald en gerestaureerd. Bewegende delen zijn weer in het vet gezet, het “onderbroek” elastiek is vervangen door eigentijdse materialen, onderdelen die aangetast waren door houtworm zijn vernieuwd. Al met al heeft het unieke historische instrument de tand des tijds uitstekend doorstaan. Dat bleek wel toen, na de uitleg van de restaurateur dit bijzondere klavier zelfs bespeeld mocht worden en dat deden de aanwezige beiaardiers maar al te graag.
Jo van Rootselaar3 1978
Johan van Rootselaar in 1978

Beiaardiers moeten oefenen, maar dat kan niet op de beiaard in de toren, omdat dat tot overlast voor omwonenden kan leiden. Om dat probleem op te lossen verzon Johan van Rootselaar een list. Van Rootselaar  was al organist van de Kruiskerk in Nijkerk toen hij de opleiding voor beiaardier volgde. Hij bouwde zijn eigen unieke oefenklavier, dat door middel van  een mechaniek aan de achterkant, eenvoudig voor een pianoklavier geplaatst kon worden. Niet alleen de beiaardiers in de etalage van Verhoog keken er vol verbazing naar deze bijzondere oplossing. Dit hadden ze nog nooit gezien. De afgelopen maanden hebben verschillende mensen, die nog les hebben gehad op dit bijzondere instrument, zich gemeld bij muziekhandel Verhoog.

Oefenklavier Jo van Rootselaar Muziekhandel Verhoog

Oefenklavier Johan van Rootselaar


Het plan is om het oefenklavier met piano op de eerste verdieping van de toren van de Grote Kerk te plaatsen. Op deze manier wordt weer een stukje toegevoegd aan de rijke historie van de beiaardcultuur in Nijkerk.

Zo werd ondanks de regen, de stevige wind en de kou op de luisterplek maandag 15 april toch een mooie warme beiaard dag in Nijkerk voor de liefhebbers van monumenten en historische instrumenten.