NEDERLAND — Het is beslist een unicum dat op ongeveer hetzelfde moment zoveel carillons worden bespeeld en luidklokken over stad en land klinken! Zaterdag 1 december werd om twee minuten voor twaalf op bijna 350 locaties in heel Nederland de ‘Noodklok voor het Klimaat’ geluid. Vaak door letterlijk de klokken te luiden, maar ook door op ruim 50 beiaarden in Nederland, België, Denemarken, Duitsland en zelfs Rusland en de USA het bekende nummer ‘The Final Countdown’ van Europe te spelen.

Met dit noodsignaal, een initiatief van Greenpeace, riepen burgers minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat op om het voortouw te nemen tijdens de komende internationale klimaattop in Katowice in Polen. Uit een recent rapport van de Verenigde Naties blijkt dat de opwarming van de aarde kan én moet worden beperkt tot 1,5 graad. Volgens deskundigen heeft het verschil tussen 1,5 en 2 graden opwarming desastreuze gevolgen voor onze planeet.

De oproep van Greenpeace bracht Esther Schopman, stadsbeiaardier van Enschede, op het idee om niet alleen de luidklokken, maar álle klokken van de Grote kerk in te zetten. Greenpeace vond haar voorstel om daarvoor een bewerking van ‘The Final Countdown’ te maken meteen geweldig. Door veel beiaardiers persoonlijk te benaderen en deze bewerking vrij beschikbaar te stellen lukte het haar zo’n 40 beiaardiers te overtuigen dat meedoen aan deze actie belangrijk is. “Wij hebben als musici de mogelijkheid én daarom ook de verantwoordelijkheid om met ons instrument aandacht te vragen voor belangrijke, maatschappelijke zaken als deze,” vindt Schopman. “Met muziek kunnen we in de bres springen voor onze prachtige planeet.”

noodklok enschedeDe Enschedese stadsbeiaardier maakte vervolgens haar eigen muzikale oproep nog krachtiger door een band te vormen met ArtEZ-conservatorium studenten. Een repetitie van deze gelegenheidsband werd zelfs gefilmd voor het promotiefilmpje van Greenpeace. Hun concert ‘Last Call for Climate Change’ trok de aandacht van zowel de lokale als de landelijke pers. Samen met Ronja Maltzahn (singersongwriter, uit Duitsland), Ryan Song (zang, uit China), Ezekiel French (percussie, uit Australië), en de Nederlanders Ruben Verkerke (gitaar) en Odin de Jong (geluidstechniek), speelde Schopman niet alleen ‘The Final Countdown’, maar ook ‘Wonderful World’ (Louis Armstrong), ‘Do no Wrong’ (Thirteen Senses) en een zelf geschreven nummer van Ronja, ‘Whole New World’. Het publiek raakte ontroerd toen direct na het applaus op verschillende plaatsen in de binnenstad de klokken begonnen te luiden!

Uiteindelijk klonken rond het middaguur beiaarden en luidklokken van Groningen tot Maastricht, van Zwolle tot Rotterdam en van Haarlem tot Nijmegen.

Het was bijzonder dat in Groningen de Ruimstraatklok van de Martinitoren werd geluid. Zoiets gebeurt hoogstzelden en eigenlijk alleen maar bij calamiteiten. Maar volgens de klokkenluiders voldoet klimaatverandering beslist aan dat criterium.

In de Westertoren in Amsterdam werd om 11:58 een klok geluid door de Amsterdamse wethouder van duurzaamheid Marieke van Doorninck, samen met Greenpeace directeur Anna Schoemakers. Daarvan waren zo’n 100 mensen getuige.

Ook in Rotterdam luidde een wethouder de klokken, die van de St. Laurenstoren, maar pas nadat twee dagen eerder een motie door de Partij voor de Dieren door de gemeenteraad was aangenomen. Daarnaast werden In deze stad eveneens de carillons van het Stadhuis en de Pelgrimsvaderskerk bespeeld.

Heleen van der Weel bracht op de beiaard van het Vredespaleis een speciaal programma dat behalve uit ‘The Final Countdown’ bestond uit muziek geïnspireerd op de vier elementen Aarde, Vuur, Lucht en Water. Om de minister extra aan te moedigen besloot zij haar concert met een traditioneel Pools lied.

We kunnen zonder meer vaststellen dat het carillon op deze manier een waardevolle bijdrage heeft kunnen leveren aan een thema van levensbelang.

Hylke Banning

Deelnemers aan de actie bij de Domtoren in UtrechtDeelnemers aan de actie bij de Westertoren in Amsterdam

Na het overlijden van de Charles Aznavour(Parijs, 22 mei1924 – Mouriès, 1 oktober 2018) zanger, liedjesschrijver en acteur leeft zijn muziek nog door. De stadsbeiaardier van Utrecht, Malgosia Fiebig, speelde begin oktober als hommage "For me, Formidable" op de Domtoren van Utrecht. Dat is niet onopgemerkt gebleven, een bewijs dat het carillon mensen uit vele landen kan verbinden. 

Lees het artikel over Malgosia Fiebig op artdaily.com

Een opname is na te luisteren op youtube, bijvoorbeeld deze.

 

MAASTRICHT — De Stichting Klinkend Erfgoed zet zich in voor behoud en ontsluiting van orgels, luidklokken, torenuurwerken en carillons. In dit kader organiseerde zij het Festival Klinkend Erfgoed, waarbij de aftrap in de vorm van een symposium op vrijdag 31 augustus 2018 in Maastricht plaatsvond. Daarnaast waren er allerlei activiteiten waarbij de beiaard veelvuldig én in allerlei bijzondere combinaties, heeft geklonken. Op zaterdag werd een Klokkenestafette in de regio gehouden, waarbij vijf Nederlands-Limburgse en twee Belgisch-Limburgse carillons door beiaardstudenten werden bespeeld.

Frank Steijns had ook zijn eigen instrument meegenomen naar Maastricht om daar onder andere samen te spelen met een DJ en ’s avonds op te treden tijdens een Trance-concert op het ‘Bruis-festivalterrein’. Ook vader Wim en dochter Elien Van den Broeck werkten mee en speelden in Genk (België) een quatre-mains-concert. Op zondag waren de klokken in Heerlen te horen tijdens een concert voor keyboard en beiaard met verzoeknummers, door Frank Steijns en Ward Vlasveld. Op maandag speelde Steijns met zanger en contrabassist Gildas Delaporte samen in het stadhuis van Maastricht. Dinsdagmiddag was in Weert een combinatie van zang, piano en beiaard te horen. ’s Avonds klonk het ‘Carillon Symphonique’ in Maastricht. De laatste dag speelde Steijns in Venlo samen met Martine Weijers op piano.

Mooi dat de klokken op zo’n afwisselende manier voor het voetlicht zijn gebracht: een inspiratiebron voor nieuwe initiatieven! Het vijfdaagse Klinkend Erfgoed Festival 2018 in Maastricht is op film vastgelegd. Een compilatie daarvan, met onder meer beelden van het symposium en een impressie van de verschillende evenementen is op YouTube te bekijken.

Hans van Heemst

UTRECHT — Groot was de publieke belangstelling voor de klokgieting, die op zaterdag 27 oktober 2018 plaats vond op het Domplein in Utrecht. Simon Laudy goot in de open lucht om 21.30 uur een klok, bestemd voor de toren van de Buurkerk. Op zondag 28 oktober 13.00 uur werd de klok uitgepakt en konden de in grote getale aanwezige omstanders de eerste klanken van de klok horen. Op een platte wagen werd deze daarna overgebracht naar de Buurtoren.

Sjoerd van Geuns test de zojuist uitgepakte klokEen week later werd een tweede klok voor de Buurtoren gegoten in de klokkengieterij Reiderland in Finsterwolde. De uitbreiding van het Buurtoren-gelui met deze beide klokken was een initiatief van de jeugdleden van het Utrechts Klokkenluiders Gilde.

Beide klokken zijn op donderdag 8 november in de toren gehesen en werden op 9 november voor het eerst geluid. De eigenlijke ingebruikname vond plaats op St. Maarten, 11 november 2018 om 19.30 uur. Met deze twee nieuwe klokken is het gelui van de Buurkerk weer op middeleeuwse omvang. Ze vormen als kleinste klokken de bekroning van de totaalklank: do-re-mi-so-ti-do. De klokken kregen een door Sjoerd van Geuns gereconstrueerd profiel naar Steven Butendiic, de gieter van de grootste klok (Banklok, 1471) in de Buurtoren.

De in Utrecht gegoten klok, met slagtoon des2, kreeg de naam Catharina-Amalia, heeft een diameter van 691 mm en een gewicht van 208 kg. Het randschrift luidt: + CATHARINA-AMALIA LUIDT MIJN NAAM : MET HULP VAN UTRECHTS JEUGD GOOT LAUDY MIJ TOT VREUGD : MMXVIII . Op de flank is het koninklijk wapen Catharina-Amalia afgebeeld met daaromheen namen van jeugdluiders.

De grootste van de twee uitbreidingsklokken, met slagtoon c2, kreeg de naam Pontianus en Agnes, heeft een diameter van 738 mm en een gewicht van 259 kg. Het randschrift luidt hier: + PONTIANVS DE SPOLETO VOCOR : SIMON LAUDY ME FECIT + AGNES VOCOR SPES PATRIAE : ANNO DOMINI MMXVIII . Aan de voorzijde bevindt zich een afbeelding van de H. Pontianus, aan de achterzijde een van de H. Agnes.

Ook op de Facebookpagina van het Utrechts Klokkenluiders Gilde (UKG) is informatie over de nieuwe klokken te vinden.

Adolph Rots

Klok Pontianus & Agnes op haar plaats in de Buurtoren

De aankomst van Sinterklaas is ook aan de beiaardiers niet voorbijgegaan. 

Bauke Reitsma deelt op facebook hoe de automatiek in Baarn al is aangepast. Bij de intocht van de Sint in Baarn volgende week zaterdag zal het carillon ook bespeeld worden. Ook Chardy van Riel was al druk aan het versteken voor Sinterklaas.

DOESBURG — Wat hoor ik nou toch? Waar komen die oerwoudklanken vandaan? Vroegen mensen op straat in Doesburg zich vertwijfeld af op 4 november. De luisteraars op de luisterplaats bij mevrouw Verkade in de tuin wisten het antwoord vanaf de Martinitoren, waar de compositie: “So swaar soos ’n Olifant” werd uitgevoerd door Richard de Waardt.

Deze compositie van Harm Roche van Tiddens zorgde voor de ongebruikelijke klanken vanaf de toren in Doesburg. De compositie was een samenspel van elektronica en carillon. Tijdens de uitvoering reageerde de computer op de klokken en de klanken van het carillon. Dat samenspel zorgde voor bijzondere klanken, die nog het meest deden denken aan de jungle. Dat was ook de bedoeling van de componist zo vertelde hij na afloop. Harm is geïnspireerd door een jonge olifant die de oefeningen doet om zijn slurf te gebruiken. Harm is afkomstig uit Zuid-Afrika, dat verklaart veel. De compositie was het sluitstuk van een reeks van 5 winnendecomposities die het resultaat zijn van de masterclass die de KNKV heeft georganiseerd in samenwerking met de Nederlandse Beiaardschool.

Het programma bestond uit vijf composities die door verschillende beiaardiers werden uitgevoerd (zie foto onder). Het programma werd afgesloten met de compositie 'Centenary Bells', die door Leo Samama geschreven is ter gelegenheid van het 100 jarig bestaan van de KNKV. Toru Takao, de winnaar van het internationale beiaardconcours van Zwolle en Kampen voerde dit stuk uit.

Programma

1. 'Slingertouw' van Joris van Suijdam (beiaardier: Frans Haagen)

2. 'Bagatelles for Carillon' van Nikos Kokolakis (beiaardier: Gijsbert Kok)

3. 'Hunted' van Eveline Vervliet (beiaardier: Carl Van Eyndhoven)

4. 'Five perspectives on a Bell' van Yeal Levy (beiaardier: Gijsbert Kok)

5. 'So swaar soos 'n Olifant' van Harm Roche van Tiddens (beiaardier: Richard de Waardt)

6. 'Centenary Bells' van Leo Samama (beiaardier: Toru Takao)

De KNKV kan terug kijken op een prachtige Grande Finale, waar aan met vijf jonge componisten, en zes bevlogen beiaardiers meewerkten. De burgemeester van Doesburg mevrouw Loes van der Meijs reikte de prijzen uit aan Eveline Vervliet, Yael Levi, Nikos Kokolakis, Harm Roche van Tiddens in de sfeervolle en bomvolle Gasthuiskerk. Naast Frans Haagen, Gijsbert Kok, Gerdien Tanja was ook de componist Peter-Jan Wagemans in Doesburg aanwezig . Zij mogen als organisatoren en docententrots zijn op dit mooie inspirerende resultaat. Tot slot gaat onze dank uit naar de beiaardkring Doesburg en de gemeente Doesburg voor deze mooie en geslaagde dag. Dit concert en de ontvangst in Doesburg was een waardige afsluiting van het succesvolle jubileum jaar, 2018. Een jaar waarin de KNKV heeft laten zien dat ze klaar is voor de volgende 100 jaar.

In dit jubileum jaar zijn zes nieuwe composities voor beiaard toegevoegd aan het repertoire voor de beiaard. De composities zijn te koop bij Beiaardcentrum Nederland.

Ada Boerma

Vijf solisten op een rij 242kb